🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:17:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कारवी (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकारवीकारव्यौकारव्यः
द्वितीयाकारवीम्कारव्यौकारवीः
तृतीयाकारव्याकारवीभ्याम्कारवीभिः
चतुर्थीकारव्यैकारवीभ्याम्कारवीभ्यः
पञ्चमीकारव्याःकारवीभ्याम्कारवीभ्यः
षष्ठीकारव्याःकारव्योःकारवीणाम्
सप्तमीकारव्याम्कारव्योःकारवीषु
सम्बोधनहे कारविहे कारव्यौहे कारव्यः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: खराश्वा, दीप्य, मयूर, लोचमस्तक
English: the Asa foetida plant or its leaf (= Hiṅgu-parṇī), L.

📚 अमरकोश में:
• हींग का पत्ता (२.९.४१) — पर्याय: पृथ्वी, बाष्पिका, कबरी, पृथु
• अजमोद के नाम (२.४.१११) — पर्याय: खराश्वा, दीप्य, मयूर, लोचमस्तक
• सोआ (शतपुष्पा) के नाम (२.४.१५२) — पर्याय: शतपुष्पा, सितच्छत्रा, अतिच्छत्रा, मधुरा, मिसि, अवाक्पुष्पी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें