🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:09:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कारु (पुंलिङ्ग)

निर्माता, कर्ता, अभिकर्ता, नौकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकारुःकारूकारवः
द्वितीयाकारुम्कारूकारून्
तृतीयाकारुणाकारुभ्याम्कारुभिः
चतुर्थीकारवेकारुभ्याम्कारुभ्यः
पञ्चमीकारोःकारुभ्याम्कारुभ्यः
षष्ठीकारोःकार्वोःकारूणाम्
सप्तमीकारौकार्वोःकारुषु
सम्बोधनहे कारोहे कारूहे कारवः

अर्थ: निर्माता, कर्ता, अभिकर्ता, नौकर
संस्कृत: पर्याय: शिल्पिन्

📚 अमरकोश में:
• कारीगर (२.१०.५) — पर्याय: शिल्पी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कारु (स्त्रीलिङ्ग)

निर्माता, कर्ता, अभिकर्ता, नौकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकारुःकारूकारवः
द्वितीयाकारुम्कारूकारूः
तृतीयाकार्वाकारुभ्याम्कारुभिः
चतुर्थीकारवे / कार्वैकारुभ्याम्कारुभ्यः
पञ्चमीकारोः / कार्वाःकारुभ्याम्कारुभ्यः
षष्ठीकारोः / कार्वाःकार्वोःकारूणाम्
सप्तमीकारौ / कार्वाम्कार्वोःकारुषु
सम्बोधनहे कारोहे कारूहे कारवः

अर्थ: निर्माता, कर्ता, अभिकर्ता, नौकर
संस्कृत: पर्याय: शिल्पिन्

📚 अमरकोश में:
• कारीगर (२.१०.५) — पर्याय: शिल्पी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कारु (नपुंसकलिङ्ग)

निर्माता, कर्ता, अभिकर्ता, नौकर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकारुकारुणीकारूणि
द्वितीयाकारुकारुणीकारूणि
तृतीयाकारुणाकारुभ्याम्कारुभिः
चतुर्थीकारुणे / कारवेकारुभ्याम्कारुभ्यः
पञ्चमीकारुणः / कारोःकारुभ्याम्कारुभ्यः
षष्ठीकारुणः / कारोःकारुणोः / कार्वोःकारूणाम्
सप्तमीकारुणि / कारौकारुणोः / कार्वोःकारुषु
सम्बोधनहे कारु / हे कारोहे कारुणीहे कारूणि

अर्थ: निर्माता, कर्ता, अभिकर्ता, नौकर
संस्कृत: पर्याय: शिल्पिन्

📚 अमरकोश में:
• कारीगर (२.१०.५) — पर्याय: शिल्पी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें