🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:39:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कारुण्य (नपुंसकलिङ्ग)

दया, कृपा, रहम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकारुण्यम्कारुण्येकारुण्यानि
द्वितीयाकारुण्यम्कारुण्येकारुण्यानि
तृतीयाकारुण्येनकारुण्याभ्याम्कारुण्यैः
चतुर्थीकारुण्यायकारुण्याभ्याम्कारुण्येभ्यः
पञ्चमीकारुण्यात् / कारुण्याद्कारुण्याभ्याम्कारुण्येभ्यः
षष्ठीकारुण्यस्यकारुण्ययोःकारुण्यानाम्
सप्तमीकारुण्येकारुण्ययोःकारुण्येषु
सम्बोधनहे कारुण्यहे कारुण्येहे कारुण्यानि

अर्थ: दया, कृपा, रहम
संस्कृत: पर्याय: करुणा, घृणा, कृपा, दया, अनुकम्पा

📚 अमरकोश में:
• करुण रस/दया के नाम (१.७.१९) — पर्याय: करुणा, घृणा, कृपा, दया, अनुकम्पा, अनुक्रोश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें