🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:22:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कार्णि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकार्णिःकार्णीकार्णयः
द्वितीयाकार्णिम्कार्णीकार्णीन्
तृतीयाकार्णिनाकार्णिभ्याम्कार्णिभिः
चतुर्थीकार्णयेकार्णिभ्याम्कार्णिभ्यः
पञ्चमीकार्णेःकार्णिभ्याम्कार्णिभ्यः
षष्ठीकार्णेःकार्ण्योःकार्णीनाम्
सप्तमीकार्णौकार्ण्योःकार्णिषु
सम्बोधनहे कार्णेहे कार्णीहे कार्णयः

अर्थ: —
English: id. g. सुतं-गमादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कार्णि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकार्णिकार्णिनीकार्णीनि
द्वितीयाकार्णिकार्णिनीकार्णीनि
तृतीयाकार्णिनाकार्णिभ्याम्कार्णिभिः
चतुर्थीकार्णिने / कार्णयेकार्णिभ्याम्कार्णिभ्यः
पञ्चमीकार्णिनः / कार्णेःकार्णिभ्याम्कार्णिभ्यः
षष्ठीकार्णिनः / कार्णेःकार्णिनोः / कार्ण्योःकार्णीनाम्
सप्तमीकार्णिनि / कार्णौकार्णिनोः / कार्ण्योःकार्णिषु
सम्बोधनहे कार्णि / हे कार्णेहे कार्णिनीहे कार्णीनि

अर्थ: —
English: id. g. सुतं-गमादि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें