🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:19:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कार्मुक (पुंलिङ्ग)

काम करने योग्य, भलीभाँति और पूर्णतः काम करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकार्मुकःकार्मुकौकार्मुकाः
द्वितीयाकार्मुकम्कार्मुकौकार्मुकान्
तृतीयाकार्मुकेणकार्मुकाभ्याम्कार्मुकैः
चतुर्थीकार्मुकायकार्मुकाभ्याम्कार्मुकेभ्यः
पञ्चमीकार्मुकात् / कार्मुकाद्कार्मुकाभ्याम्कार्मुकेभ्यः
षष्ठीकार्मुकस्यकार्मुकयोःकार्मुकाणाम्
सप्तमीकार्मुकेकार्मुकयोःकार्मुकेषु
सम्बोधनहे कार्मुकहे कार्मुकौहे कार्मुकाः

अर्थ: काम करने योग्य, भलीभाँति और पूर्णतः काम करने वाला
संस्कृत: पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड

📚 अमरकोश में:
• धनुष (२.८.८३) — पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, इष्वास

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कार्मुक (नपुंसकलिङ्ग)

काम करने योग्य, भलीभाँति और पूर्णतः काम करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकार्मुकम्कार्मुकेकार्मुकाणि
द्वितीयाकार्मुकम्कार्मुकेकार्मुकाणि
तृतीयाकार्मुकेणकार्मुकाभ्याम्कार्मुकैः
चतुर्थीकार्मुकायकार्मुकाभ्याम्कार्मुकेभ्यः
पञ्चमीकार्मुकात् / कार्मुकाद्कार्मुकाभ्याम्कार्मुकेभ्यः
षष्ठीकार्मुकस्यकार्मुकयोःकार्मुकाणाम्
सप्तमीकार्मुकेकार्मुकयोःकार्मुकेषु
सम्बोधनहे कार्मुकहे कार्मुकेहे कार्मुकाणि

अर्थ: काम करने योग्य, भलीभाँति और पूर्णतः काम करने वाला
संस्कृत: पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड

📚 अमरकोश में:
• धनुष (२.८.८३) — पर्याय: धनुस्, चाप, धन्वन्, शरासन, कोदण्ड, इष्वास

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें