🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:42:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कार्यतम (पुंलिङ्ग)

कार्य (कमी, आवश्यकता) + तम (राहु का विशेषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकार्यतमःकार्यतमौकार्यतमाः
द्वितीयाकार्यतमम्कार्यतमौकार्यतमान्
तृतीयाकार्यतमेनकार्यतमाभ्याम्कार्यतमैः
चतुर्थीकार्यतमायकार्यतमाभ्याम्कार्यतमेभ्यः
पञ्चमीकार्यतमात् / कार्यतमाद्कार्यतमाभ्याम्कार्यतमेभ्यः
षष्ठीकार्यतमस्यकार्यतमयोःकार्यतमानाम्
सप्तमीकार्यतमेकार्यतमयोःकार्यतमेषु
सम्बोधनहे कार्यतमहे कार्यतमौहे कार्यतमाः

अर्थ: कार्य (कमी, आवश्यकता) + तम (राहु का विशेषण)
English: most proper to be done, MBh.; R. v, 77, 16.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कार्यतम (नपुंसकलिङ्ग)

कार्य (कमी, आवश्यकता) + तम (अन्धकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकार्यतमम्कार्यतमेकार्यतमानि
द्वितीयाकार्यतमम्कार्यतमेकार्यतमानि
तृतीयाकार्यतमेनकार्यतमाभ्याम्कार्यतमैः
चतुर्थीकार्यतमायकार्यतमाभ्याम्कार्यतमेभ्यः
पञ्चमीकार्यतमात् / कार्यतमाद्कार्यतमाभ्याम्कार्यतमेभ्यः
षष्ठीकार्यतमस्यकार्यतमयोःकार्यतमानाम्
सप्तमीकार्यतमेकार्यतमयोःकार्यतमेषु
सम्बोधनहे कार्यतमहे कार्यतमेहे कार्यतमानि

अर्थ: कार्य (कमी, आवश्यकता) + तम (अन्धकार)
English: most proper to be done, MBh.; R. v, 77, 16.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें