🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:49:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कालकल्प (पुंलिङ्ग)

काल (कोः कादेशः) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकालकल्पःकालकल्पौकालकल्पाः
द्वितीयाकालकल्पम्कालकल्पौकालकल्पान्
तृतीयाकालकल्पेनकालकल्पाभ्याम्कालकल्पैः
चतुर्थीकालकल्पायकालकल्पाभ्याम्कालकल्पेभ्यः
पञ्चमीकालकल्पात् / कालकल्पाद्कालकल्पाभ्याम्कालकल्पेभ्यः
षष्ठीकालकल्पस्यकालकल्पयोःकालकल्पानाम्
सप्तमीकालकल्पेकालकल्पयोःकालकल्पेषु
सम्बोधनहे कालकल्पहे कालकल्पौहे कालकल्पाः

अर्थ: काल (कोः कादेशः) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)
English: like death, fatal, deadly.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कालकल्प (नपुंसकलिङ्ग)

काल (कोः कादेशः) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकालकल्पम्कालकल्पेकालकल्पानि
द्वितीयाकालकल्पम्कालकल्पेकालकल्पानि
तृतीयाकालकल्पेनकालकल्पाभ्याम्कालकल्पैः
चतुर्थीकालकल्पायकालकल्पाभ्याम्कालकल्पेभ्यः
पञ्चमीकालकल्पात् / कालकल्पाद्कालकल्पाभ्याम्कालकल्पेभ्यः
षष्ठीकालकल्पस्यकालकल्पयोःकालकल्पानाम्
सप्तमीकालकल्पेकालकल्पयोःकालकल्पेषु
सम्बोधनहे कालकल्पहे कालकल्पेहे कालकल्पानि

अर्थ: काल (कोः कादेशः) + कल्प (कृप्-अच्, घञ् वा)
English: like death, fatal, deadly.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें