🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:28:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कासघ्न (पुंलिङ्ग)

खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकासघ्नःकासघ्नौकासघ्नाः
द्वितीयाकासघ्नम्कासघ्नौकासघ्नान्
तृतीयाकासघ्नेनकासघ्नाभ्याम्कासघ्नैः
चतुर्थीकासघ्नायकासघ्नाभ्याम्कासघ्नेभ्यः
पञ्चमीकासघ्नात् / कासघ्नाद्कासघ्नाभ्याम्कासघ्नेभ्यः
षष्ठीकासघ्नस्यकासघ्नयोःकासघ्नानाम्
सप्तमीकासघ्नेकासघ्नयोःकासघ्नेषु
सम्बोधनहे कासघ्नहे कासघ्नौहे कासघ्नाः

अर्थ: खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कासघ्न (नपुंसकलिङ्ग)

खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकासघ्नम्कासघ्नेकासघ्नानि
द्वितीयाकासघ्नम्कासघ्नेकासघ्नानि
तृतीयाकासघ्नेनकासघ्नाभ्याम्कासघ्नैः
चतुर्थीकासघ्नायकासघ्नाभ्याम्कासघ्नेभ्यः
पञ्चमीकासघ्नात् / कासघ्नाद्कासघ्नाभ्याम्कासघ्नेभ्यः
षष्ठीकासघ्नस्यकासघ्नयोःकासघ्नानाम्
सप्तमीकासघ्नेकासघ्नयोःकासघ्नेषु
सम्बोधनहे कासघ्नहे कासघ्नेहे कासघ्नानि

अर्थ: खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें