🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:38:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कासहृत् (पुंलिङ्ग)

खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकासहृत् / कासहृद्कासहृतौकासहृतः
द्वितीयाकासहृतम्कासहृतौकासहृतः
तृतीयाकासहृताकासहृद्भ्याम्कासहृद्भिः
चतुर्थीकासहृतेकासहृद्भ्याम्कासहृद्भ्यः
पञ्चमीकासहृतःकासहृद्भ्याम्कासहृद्भ्यः
षष्ठीकासहृतःकासहृतोःकासहृताम्
सप्तमीकासहृतिकासहृतोःकासहृत्सु
सम्बोधनहे कासहृत् / हे कासहृद्हे कासहृतौहे कासहृतः

अर्थ: खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कासहृत् (स्त्रीलिङ्ग)

खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकासहृत् / कासहृद्कासहृतौकासहृतः
द्वितीयाकासहृतम्कासहृतौकासहृतः
तृतीयाकासहृताकासहृद्भ्याम्कासहृद्भिः
चतुर्थीकासहृतेकासहृद्भ्याम्कासहृद्भ्यः
पञ्चमीकासहृतःकासहृद्भ्याम्कासहृद्भ्यः
षष्ठीकासहृतःकासहृतोःकासहृताम्
सप्तमीकासहृतिकासहृतोःकासहृत्सु
सम्बोधनहे कासहृत् / हे कासहृद्हे कासहृतौहे कासहृतः

अर्थ: खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कासहृत् (नपुंसकलिङ्ग)

खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकासहृत् / कासहृद्कासहृतीकासहृन्ति
द्वितीयाकासहृत् / कासहृद्कासहृतीकासहृन्ति / कासहानि
तृतीयाकासह्ना / कासहृताकासहृद्भ्याम् / कासहभ्याम्कासहृद्भिः / कासहभिः
चतुर्थीकासह्ने / कासहृतेकासहृद्भ्याम् / कासहभ्याम्कासहृद्भ्यः / कासहभ्यः
पञ्चमीकासह्नः / कासहृतःकासहृद्भ्याम् / कासहभ्याम्कासहृद्भ्यः / कासहभ्यः
षष्ठीकासह्नः / कासहृतःकासह्नोः / कासहृतोःकासह्नाम् / कासहृताम्
सप्तमीकासहनि / कासह्नि / कासहृतिकासह्नोः / कासहृतोःकासहृत्सु / कासहसु
सम्बोधनहे कासहृत् / हे कासहृद्हे कासहृतीहे कासहृन्ति

अर्थ: खाँसी दूर करने वाला, कफ निकालने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬