🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:15:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुक्कुट (पुंलिङ्ग)

कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुक्कुटःकुक्कुटौकुक्कुटाः
द्वितीयाकुक्कुटम्कुक्कुटौकुक्कुटान्
तृतीयाकुक्कुटेनकुक्कुटाभ्याम्कुक्कुटैः
चतुर्थीकुक्कुटायकुक्कुटाभ्याम्कुक्कुटेभ्यः
पञ्चमीकुक्कुटात् / कुक्कुटाद्कुक्कुटाभ्याम्कुक्कुटेभ्यः
षष्ठीकुक्कुटस्यकुक्कुटयोःकुक्कुटानाम्
सप्तमीकुक्कुटेकुक्कुटयोःकुक्कुटेषु
सम्बोधनहे कुक्कुटहे कुक्कुटौहे कुक्कुटाः

अर्थ: कुक् - क्विप्, तेन् कुटति, कुक् - कुट् - क
संस्कृत: पर्याय: कृकवाकु, ताम्रचूड, चारणायुध, दक्ष

📚 अमरकोश में:
• मुर्गा (२.५.१९) — पर्याय: कृकवाकु, ताम्रचूड, चरणायुध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬