🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:02:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुज्ञान (नपुंसकलिङ्ग)

कु (डु पृथ्वी) + ज्ञान (जानना, समझना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुज्ञानम्कुज्ञानेकुज्ञानानि
द्वितीयाकुज्ञानम्कुज्ञानेकुज्ञानानि
तृतीयाकुज्ञानेनकुज्ञानाभ्याम्कुज्ञानैः
चतुर्थीकुज्ञानायकुज्ञानाभ्याम्कुज्ञानेभ्यः
पञ्चमीकुज्ञानात् / कुज्ञानाद्कुज्ञानाभ्याम्कुज्ञानेभ्यः
षष्ठीकुज्ञानस्यकुज्ञानयोःकुज्ञानानाम्
सप्तमीकुज्ञानेकुज्ञानयोःकुज्ञानेषु
सम्बोधनहे कुज्ञानहे कुज्ञानेहे कुज्ञानानि

अर्थ: कु (डु पृथ्वी) + ज्ञान (जानना, समझना)
English: imperfect or defective knowledge.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬