🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:11:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुट (पुंलिङ्ग)

जलपात्र, करवा, कलश

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुटःकुटौकुटाः
द्वितीयाकुटम्कुटौकुटान्
तृतीयाकुटेनकुटाभ्याम्कुटैः
चतुर्थीकुटायकुटाभ्याम्कुटेभ्यः
पञ्चमीकुटात् / कुटाद्कुटाभ्याम्कुटेभ्यः
षष्ठीकुटस्यकुटयोःकुटानाम्
सप्तमीकुटेकुटयोःकुटेषु
सम्बोधनहे कुटहे कुटौहे कुटाः

अर्थ: जलपात्र, करवा, कलश
संस्कृत: पर्याय: वृक्ष, महीरुह, शाखिन्, विटपिन्, पादप

📚 अमरकोश में:
• वृक्ष के नाम (२.४.५) — पर्याय: वृक्ष, महीरुह, शाखी, विटपी, पादप, तरु, अनोकह, शाल, पलाशी, द्रु
• घड़ा (२.९.३२) — पर्याय: कलश, घट, निप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुट (नपुंसकलिङ्ग)

जलपात्र, करवा, कलश

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुटम्कुटेकुटानि
द्वितीयाकुटम्कुटेकुटानि
तृतीयाकुटेनकुटाभ्याम्कुटैः
चतुर्थीकुटायकुटाभ्याम्कुटेभ्यः
पञ्चमीकुटात् / कुटाद्कुटाभ्याम्कुटेभ्यः
षष्ठीकुटस्यकुटयोःकुटानाम्
सप्तमीकुटेकुटयोःकुटेषु
सम्बोधनहे कुटहे कुटेहे कुटानि

अर्थ: जलपात्र, करवा, कलश
संस्कृत: पर्याय: वृक्ष, महीरुह, शाखिन्, विटपिन्, पादप

📚 अमरकोश में:
• वृक्ष के नाम (२.४.५) — पर्याय: वृक्ष, महीरुह, शाखी, विटपी, पादप, तरु, अनोकह, शाल, पलाशी, द्रु
• घड़ा (२.९.३२) — पर्याय: कलश, घट, निप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें