🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:29:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुत्सित (पुंलिङ्ग)

घृणित, तिरस्करणीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुत्सितःकुत्सितौकुत्सिताः
द्वितीयाकुत्सितम्कुत्सितौकुत्सितान्
तृतीयाकुत्सितेनकुत्सिताभ्याम्कुत्सितैः
चतुर्थीकुत्सितायकुत्सिताभ्याम्कुत्सितेभ्यः
पञ्चमीकुत्सितात् / कुत्सिताद्कुत्सिताभ्याम्कुत्सितेभ्यः
षष्ठीकुत्सितस्यकुत्सितयोःकुत्सितानाम्
सप्तमीकुत्सितेकुत्सितयोःकुत्सितेषु
सम्बोधनहे कुत्सितहे कुत्सितौहे कुत्सिताः

अर्थ: घृणित, तिरस्करणीय
संस्कृत: पर्याय: निकृष्ट, प्रतिकृष्ट, अर्वन्, रेफ, याप्य

📚 अमरकोश में:
• निकृष्ट/अधम (३.१.५४) — पर्याय: निकृष्ट, प्रतिकृष्ट, अर्व, रेफ, याप्य, अवम, अधम, कुपूय, अवद्य, खेट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुत्सित (नपुंसकलिङ्ग)

घृणित, तिरस्करणीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुत्सितम्कुत्सितेकुत्सितानि
द्वितीयाकुत्सितम्कुत्सितेकुत्सितानि
तृतीयाकुत्सितेनकुत्सिताभ्याम्कुत्सितैः
चतुर्थीकुत्सितायकुत्सिताभ्याम्कुत्सितेभ्यः
पञ्चमीकुत्सितात् / कुत्सिताद्कुत्सिताभ्याम्कुत्सितेभ्यः
षष्ठीकुत्सितस्यकुत्सितयोःकुत्सितानाम्
सप्तमीकुत्सितेकुत्सितयोःकुत्सितेषु
सम्बोधनहे कुत्सितहे कुत्सितेहे कुत्सितानि

अर्थ: घृणित, तिरस्करणीय
संस्कृत: पर्याय: निकृष्ट, प्रतिकृष्ट, अर्वन्, रेफ, याप्य

📚 अमरकोश में:
• निकृष्ट/अधम (३.१.५४) — पर्याय: निकृष्ट, प्रतिकृष्ट, अर्व, रेफ, याप्य, अवम, अधम, कुपूय, अवद्य, खेट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬