🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:42:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुथ (पुंलिङ्ग)

थक् कुशा नामक घास

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुथःकुथौकुथाः
द्वितीयाकुथम्कुथौकुथान्
तृतीयाकुथेनकुथाभ्याम्कुथैः
चतुर्थीकुथायकुथाभ्याम्कुथेभ्यः
पञ्चमीकुथात् / कुथाद्कुथाभ्याम्कुथेभ्यः
षष्ठीकुथस्यकुथयोःकुथानाम्
सप्तमीकुथेकुथयोःकुथेषु
सम्बोधनहे कुथहे कुथौहे कुथाः

अर्थ: थक् कुशा नामक घास
संस्कृत: पर्याय: कुश, दर्भ, पवित्र

📚 अमरकोश में:
• कुश के नाम (२.४.१६६) — पर्याय: कुश, दर्भ, पवित्र
• हाथी की पीठ का रंग-बिरंगा झूल (२.८.४२) — पर्याय: प्रवेणी, आस्तरण, वर्ण, परिस्तोम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुथ (नपुंसकलिङ्ग)

थक् छींट की बनी हाथी की झूल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुथम्कुथेकुथानि
द्वितीयाकुथम्कुथेकुथानि
तृतीयाकुथेनकुथाभ्याम्कुथैः
चतुर्थीकुथायकुथाभ्याम्कुथेभ्यः
पञ्चमीकुथात् / कुथाद्कुथाभ्याम्कुथेभ्यः
षष्ठीकुथस्यकुथयोःकुथानाम्
सप्तमीकुथेकुथयोःकुथेषु
सम्बोधनहे कुथहे कुथेहे कुथानि

अर्थ: थक् छींट की बनी हाथी की झूल
संस्कृत: पर्याय: कुश, दर्भ, पवित्र

📚 अमरकोश में:
• कुश के नाम (२.४.१६६) — पर्याय: कुश, दर्भ, पवित्र
• हाथी की पीठ का रंग-बिरंगा झूल (२.८.४२) — पर्याय: प्रवेणी, आस्तरण, वर्ण, परिस्तोम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें