🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:50:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुबन्धु (पुंलिङ्ग)

कु (डु पृथ्वी) + बन्धु (रिस्तेदार, बंधु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुबन्धुःकुबन्धूकुबन्धवः
द्वितीयाकुबन्धुम्कुबन्धूकुबन्धून्
तृतीयाकुबन्धुनाकुबन्धुभ्याम्कुबन्धुभिः
चतुर्थीकुबन्धवेकुबन्धुभ्याम्कुबन्धुभ्यः
पञ्चमीकुबन्धोःकुबन्धुभ्याम्कुबन्धुभ्यः
षष्ठीकुबन्धोःकुबन्ध्वोःकुबन्धूनाम्
सप्तमीकुबन्धौकुबन्ध्वोःकुबन्धुषु
सम्बोधनहे कुबन्धोहे कुबन्धूहे कुबन्धवः

अर्थ: कु (डु पृथ्वी) + बन्धु (रिस्तेदार, बंधु)
English: a bad relative.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬