🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:22:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुबेर (पुंलिङ्ग)

धन दौलत और कोश का स्वामी, उत्तर दिशा का स्वामी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुबेरःकुबेरौकुबेराः
द्वितीयाकुबेरम्कुबेरौकुबेरान्
तृतीयाकुबेरेणकुबेराभ्याम्कुबेरैः
चतुर्थीकुबेरायकुबेराभ्याम्कुबेरेभ्यः
पञ्चमीकुबेरात् / कुबेराद्कुबेराभ्याम्कुबेरेभ्यः
षष्ठीकुबेरस्यकुबेरयोःकुबेराणाम्
सप्तमीकुबेरेकुबेरयोःकुबेरेषु
सम्बोधनहे कुबेरहे कुबेरौहे कुबेराः

अर्थ: धन दौलत और कोश का स्वामी, उत्तर दिशा का स्वामी
संस्कृत: पर्याय: त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्, धनद

📚 अमरकोश में:
• कुबेर के नाम (१.१.८३) — पर्याय: त्र्यम्बकसख, यक्षराज, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मा, धनद, राजराज, धनाधिप
• (इन्द्र, अग्नि, यम, नैरृत, वरुण, वायु,) कुबेर और ईश (शिव) (१.३.४) — पर्याय: ईश, सूर्य, शुक्र, मंगल, राहु, शनि, चन्द्र
• एककुण्डल (३.३.२१४) — पर्याय: बलराम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुबेर (नपुंसकलिङ्ग)

- कुत्सितं बेरं शरीरं यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुबेरम्कुबेरेकुबेराणि
द्वितीयाकुबेरम्कुबेरेकुबेराणि
तृतीयाकुबेरेणकुबेराभ्याम्कुबेरैः
चतुर्थीकुबेरायकुबेराभ्याम्कुबेरेभ्यः
पञ्चमीकुबेरात् / कुबेराद्कुबेराभ्याम्कुबेरेभ्यः
षष्ठीकुबेरस्यकुबेरयोःकुबेराणाम्
सप्तमीकुबेरेकुबेरयोःकुबेरेषु
सम्बोधनहे कुबेरहे कुबेरेहे कुबेराणि

अर्थ: - कुत्सितं बेरं शरीरं यस्य
संस्कृत: पर्याय: त्र्यम्बकसख, यक्षराज्, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मन्, धनद

📚 अमरकोश में:
• कुबेर के नाम (१.१.८३) — पर्याय: त्र्यम्बकसख, यक्षराज, गुह्यकेश्वर, मनुष्यधर्मा, धनद, राजराज, धनाधिप
• (इन्द्र, अग्नि, यम, नैरृत, वरुण, वायु,) कुबेर और ईश (शिव) (१.३.४) — पर्याय: ईश, सूर्य, शुक्र, मंगल, राहु, शनि, चन्द्र
• एककुण्डल (३.३.२१४) — पर्याय: बलराम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें