🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:14:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुरङ्ग (पुंलिङ्ग)

अङ्गच् हरिण

🔎 आपका लिखा रूप कुरङ्गाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुरङ्गःकुरङ्गौकुरङ्गाः
द्वितीयाकुरङ्गम्कुरङ्गौकुरङ्गान्
तृतीयाकुरङ्गेणकुरङ्गाभ्याम्कुरङ्गैः
चतुर्थीकुरङ्गायकुरङ्गाभ्याम्कुरङ्गेभ्यः
पञ्चमीकुरङ्गात् / कुरङ्गाद्कुरङ्गाभ्याम्कुरङ्गेभ्यः
षष्ठीकुरङ्गस्यकुरङ्गयोःकुरङ्गाणाम्
सप्तमीकुरङ्गेकुरङ्गयोःकुरङ्गेषु
सम्बोधनहे कुरङ्गहे कुरङ्गौहे कुरङ्गाः

अर्थ: अङ्गच् हरिण
संस्कृत: हरिणः · पर्याय: मृग, वातायु, हरिण, अजिनयोनि, सारङ्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुरङ्ग (नपुंसकलिङ्ग)

कुर - गम् - खच्, मुम्

🔎 आपका लिखा रूप कुरङ्गाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुरङ्गम्कुरङ्गेकुरङ्गाणि
द्वितीयाकुरङ्गम्कुरङ्गेकुरङ्गाणि
तृतीयाकुरङ्गेणकुरङ्गाभ्याम्कुरङ्गैः
चतुर्थीकुरङ्गायकुरङ्गाभ्याम्कुरङ्गेभ्यः
पञ्चमीकुरङ्गात् / कुरङ्गाद्कुरङ्गाभ्याम्कुरङ्गेभ्यः
षष्ठीकुरङ्गस्यकुरङ्गयोःकुरङ्गाणाम्
सप्तमीकुरङ्गेकुरङ्गयोःकुरङ्गेषु
सम्बोधनहे कुरङ्गहे कुरङ्गेहे कुरङ्गाणि

अर्थ: कुर - गम् - खच्, मुम्
संस्कृत: पर्याय: मृग, वातायु, हरिण, अजिनयोनि, सारङ्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬