🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:45:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुलतिथि (पुंलिङ्ग)

महत्त्वपूर्णतिथि, नामतः चांद्र पक्ष की चतुर्थी, अष्टमी, द्वादशी और चतुर्दशी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुलतिथिःकुलतिथीकुलतिथयः
द्वितीयाकुलतिथिम्कुलतिथीकुलतिथीन्
तृतीयाकुलतिथिनाकुलतिथिभ्याम्कुलतिथिभिः
चतुर्थीकुलतिथयेकुलतिथिभ्याम्कुलतिथिभ्यः
पञ्चमीकुलतिथेःकुलतिथिभ्याम्कुलतिथिभ्यः
षष्ठीकुलतिथेःकुलतिथ्योःकुलतिथीनाम्
सप्तमीकुलतिथौकुलतिथ्योःकुलतिथिषु
सम्बोधनहे कुलतिथेहे कुलतिथीहे कुलतिथयः

अर्थ: महत्त्वपूर्णतिथि, नामतः चांद्र पक्ष की चतुर्थी, अष्टमी, द्वादशी और चतुर्दशी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुलतिथि (स्त्रीलिङ्ग)

महत्त्वपूर्णतिथि, नामतः चांद्र पक्ष की चतुर्थी, अष्टमी, द्वादशी और चतुर्दशी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुलतिथिःकुलतिथीकुलतिथयः
द्वितीयाकुलतिथिम्कुलतिथीकुलतिथीः
तृतीयाकुलतिथ्याकुलतिथिभ्याम्कुलतिथिभिः
चतुर्थीकुलतिथये / कुलतिथ्यैकुलतिथिभ्याम्कुलतिथिभ्यः
पञ्चमीकुलतिथेः / कुलतिथ्याःकुलतिथिभ्याम्कुलतिथिभ्यः
षष्ठीकुलतिथेः / कुलतिथ्याःकुलतिथ्योःकुलतिथीनाम्
सप्तमीकुलतिथौ / कुलतिथ्याम्कुलतिथ्योःकुलतिथिषु
सम्बोधनहे कुलतिथेहे कुलतिथीहे कुलतिथयः

अर्थ: महत्त्वपूर्णतिथि, नामतः चांद्र पक्ष की चतुर्थी, अष्टमी, द्वादशी और चतुर्दशी
English: = कुला q.v., L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬