🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुष्ठ (पुंलिङ्ग)

कथन कोढ़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुष्ठःकुष्ठौकुष्ठाः
द्वितीयाकुष्ठम्कुष्ठौकुष्ठान्
तृतीयाकुष्ठेनकुष्ठाभ्याम्कुष्ठैः
चतुर्थीकुष्ठायकुष्ठाभ्याम्कुष्ठेभ्यः
पञ्चमीकुष्ठात् / कुष्ठाद्कुष्ठाभ्याम्कुष्ठेभ्यः
षष्ठीकुष्ठस्यकुष्ठयोःकुष्ठानाम्
सप्तमीकुष्ठेकुष्ठयोःकुष्ठेषु
सम्बोधनहे कुष्ठहे कुष्ठौहे कुष्ठाः

अर्थ: कथन कोढ़
संस्कृत: पर्याय: व्याधि, पारिभाव्य, वाप्य, पाकल, उत्पल

📚 अमरकोश में:
• कोढ़ (२.६.५४) — पर्याय: श्वित्र
• कूठ (कुष्ठ औषधि) के नाम (२.४.१२६) — पर्याय: व्याधि, पारिभाव्य, वाप्य, पाकल, उत्पल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुष्ठ (नपुंसकलिङ्ग)

कथन कोढ़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुष्ठम्कुष्ठेकुष्ठानि
द्वितीयाकुष्ठम्कुष्ठेकुष्ठानि
तृतीयाकुष्ठेनकुष्ठाभ्याम्कुष्ठैः
चतुर्थीकुष्ठायकुष्ठाभ्याम्कुष्ठेभ्यः
पञ्चमीकुष्ठात् / कुष्ठाद्कुष्ठाभ्याम्कुष्ठेभ्यः
षष्ठीकुष्ठस्यकुष्ठयोःकुष्ठानाम्
सप्तमीकुष्ठेकुष्ठयोःकुष्ठेषु
सम्बोधनहे कुष्ठहे कुष्ठेहे कुष्ठानि

अर्थ: कथन कोढ़
संस्कृत: पर्याय: व्याधि, पारिभाव्य, वाप्य, पाकल, उत्पल

📚 अमरकोश में:
• कोढ़ (२.६.५४) — पर्याय: श्वित्र
• कूठ (कुष्ठ औषधि) के नाम (२.४.१२६) — पर्याय: व्याधि, पारिभाव्य, वाप्य, पाकल, उत्पल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें