🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुसीद (पुंलिङ्ग)

ईद साहूकार या सूदखोर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुसीदःकुसीदौकुसीदाः
द्वितीयाकुसीदम्कुसीदौकुसीदान्
तृतीयाकुसीदेनकुसीदाभ्याम्कुसीदैः
चतुर्थीकुसीदायकुसीदाभ्याम्कुसीदेभ्यः
पञ्चमीकुसीदात् / कुसीदाद्कुसीदाभ्याम्कुसीदेभ्यः
षष्ठीकुसीदस्यकुसीदयोःकुसीदानाम्
सप्तमीकुसीदेकुसीदयोःकुसीदेषु
सम्बोधनहे कुसीदहे कुसीदौहे कुसीदाः

अर्थ: ईद साहूकार या सूदखोर
संस्कृत: पर्याय: अर्थप्रयोग, वृद्धिजीविका

📚 अमरकोश में:
• ब्याज पर धन देना (सूदख़ोरी) (२.९.४) — पर्याय: अर्थप्रयोग, वृद्धिजीविका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुसीद (नपुंसकलिङ्ग)

ईद वह कर्जा या वस्तु जो ब्याज सहित लौटायी जाय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुसीदम्कुसीदेकुसीदानि
द्वितीयाकुसीदम्कुसीदेकुसीदानि
तृतीयाकुसीदेनकुसीदाभ्याम्कुसीदैः
चतुर्थीकुसीदायकुसीदाभ्याम्कुसीदेभ्यः
पञ्चमीकुसीदात् / कुसीदाद्कुसीदाभ्याम्कुसीदेभ्यः
षष्ठीकुसीदस्यकुसीदयोःकुसीदानाम्
सप्तमीकुसीदेकुसीदयोःकुसीदेषु
सम्बोधनहे कुसीदहे कुसीदेहे कुसीदानि

अर्थ: ईद वह कर्जा या वस्तु जो ब्याज सहित लौटायी जाय
संस्कृत: पर्याय: अर्थप्रयोग, वृद्धिजीविका

📚 अमरकोश में:
• ब्याज पर धन देना (सूदख़ोरी) (२.९.४) — पर्याय: अर्थप्रयोग, वृद्धिजीविका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें