🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:09:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कुस्मित (नपुंसकलिङ्ग)

कु (डु पृथ्वी) + स्मित (मुस्कान, मंद हँसी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुस्मितम्कुस्मितेकुस्मितानि
द्वितीयाकुस्मितम्कुस्मितेकुस्मितानि
तृतीयाकुस्मितेनकुस्मिताभ्याम्कुस्मितैः
चतुर्थीकुस्मितायकुस्मिताभ्याम्कुस्मितेभ्यः
पञ्चमीकुस्मितात् / कुस्मिताद्कुस्मिताभ्याम्कुस्मितेभ्यः
षष्ठीकुस्मितस्यकुस्मितयोःकुस्मितानाम्
सप्तमीकुस्मितेकुस्मितयोःकुस्मितेषु
सम्बोधनहे कुस्मितहे कुस्मितेहे कुस्मितानि

अर्थ: कु (डु पृथ्वी) + स्मित (मुस्कान, मंद हँसी)
English: a fart, Gal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कुस्मित (पुंलिङ्ग)

कु (डु पृथ्वी) + स्मित (फुलाया हुआ, खिला हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकुस्मितःकुस्मितौकुस्मिताः
द्वितीयाकुस्मितम्कुस्मितौकुस्मितान्
तृतीयाकुस्मितेनकुस्मिताभ्याम्कुस्मितैः
चतुर्थीकुस्मितायकुस्मिताभ्याम्कुस्मितेभ्यः
पञ्चमीकुस्मितात् / कुस्मिताद्कुस्मिताभ्याम्कुस्मितेभ्यः
षष्ठीकुस्मितस्यकुस्मितयोःकुस्मितानाम्
सप्तमीकुस्मितेकुस्मितयोःकुस्मितेषु
सम्बोधनहे कुस्मितहे कुस्मितौहे कुस्मिताः

अर्थ: कु (डु पृथ्वी) + स्मित (फुलाया हुआ, खिला हुआ)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬