🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:36:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कूटार्थ (पुंलिङ्ग)

अर्थों की सन्दिग्धता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकूटार्थःकूटार्थौकूटार्थाः
द्वितीयाकूटार्थम्कूटार्थौकूटार्थान्
तृतीयाकूटार्थेनकूटार्थाभ्याम्कूटार्थैः
चतुर्थीकूटार्थायकूटार्थाभ्याम्कूटार्थेभ्यः
पञ्चमीकूटार्थात् / कूटार्थाद्कूटार्थाभ्याम्कूटार्थेभ्यः
षष्ठीकूटार्थस्यकूटार्थयोःकूटार्थानाम्
सप्तमीकूटार्थेकूटार्थयोःकूटार्थेषु
सम्बोधनहे कूटार्थहे कूटार्थौहे कूटार्थाः

अर्थ: अर्थों की सन्दिग्धता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें