🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:38:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृतज्ञ (पुंलिङ्ग)

उपकार मानने वाला, आभारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृतज्ञःकृतज्ञौकृतज्ञाः
द्वितीयाकृतज्ञम्कृतज्ञौकृतज्ञान्
तृतीयाकृतज्ञेनकृतज्ञाभ्याम्कृतज्ञैः
चतुर्थीकृतज्ञायकृतज्ञाभ्याम्कृतज्ञेभ्यः
पञ्चमीकृतज्ञात् / कृतज्ञाद्कृतज्ञाभ्याम्कृतज्ञेभ्यः
षष्ठीकृतज्ञस्यकृतज्ञयोःकृतज्ञानाम्
सप्तमीकृतज्ञेकृतज्ञयोःकृतज्ञेषु
सम्बोधनहे कृतज्ञहे कृतज्ञौहे कृतज्ञाः

अर्थ: उपकार मानने वाला, आभारी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृतज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

उपकार मानने वाला, आभारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृतज्ञम्कृतज्ञेकृतज्ञानि
द्वितीयाकृतज्ञम्कृतज्ञेकृतज्ञानि
तृतीयाकृतज्ञेनकृतज्ञाभ्याम्कृतज्ञैः
चतुर्थीकृतज्ञायकृतज्ञाभ्याम्कृतज्ञेभ्यः
पञ्चमीकृतज्ञात् / कृतज्ञाद्कृतज्ञाभ्याम्कृतज्ञेभ्यः
षष्ठीकृतज्ञस्यकृतज्ञयोःकृतज्ञानाम्
सप्तमीकृतज्ञेकृतज्ञयोःकृतज्ञेषु
सम्बोधनहे कृतज्ञहे कृतज्ञेहे कृतज्ञानि

अर्थ: उपकार मानने वाला, आभारी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें