🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:41:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृतालय (पुंलिङ्ग)

कृत (किया हुआ, अनुष्ठित) + अलय (अनश्वरता, स्थायित्व)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृतालयःकृतालयौकृतालयाः
द्वितीयाकृतालयम्कृतालयौकृतालयान्
तृतीयाकृतालयेनकृतालयाभ्याम्कृतालयैः
चतुर्थीकृतालयायकृतालयाभ्याम्कृतालयेभ्यः
पञ्चमीकृतालयात् / कृतालयाद्कृतालयाभ्याम्कृतालयेभ्यः
षष्ठीकृतालयस्यकृतालययोःकृतालयानाम्
सप्तमीकृतालयेकृतालययोःकृतालयेषु
सम्बोधनहे कृतालयहे कृतालयौहे कृतालयाः

अर्थ: कृत (किया हुआ, अनुष्ठित) + अलय (अनश्वरता, स्थायित्व)
English: one who has taken up his abode in any place (loc. or in comp. e.g. स्वर्ग-क्°, an inhabitant of heaven), R. &c

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृतालय (नपुंसकलिङ्ग)

कृत (किया हुआ, अनुष्ठित) + अलय ("गृहहीन, आवारा ")

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृतालयम्कृतालयेकृतालयानि
द्वितीयाकृतालयम्कृतालयेकृतालयानि
तृतीयाकृतालयेनकृतालयाभ्याम्कृतालयैः
चतुर्थीकृतालयायकृतालयाभ्याम्कृतालयेभ्यः
पञ्चमीकृतालयात् / कृतालयाद्कृतालयाभ्याम्कृतालयेभ्यः
षष्ठीकृतालयस्यकृतालययोःकृतालयानाम्
सप्तमीकृतालयेकृतालययोःकृतालयेषु
सम्बोधनहे कृतालयहे कृतालयेहे कृतालयानि

अर्थ: कृत (किया हुआ, अनुष्ठित) + अलय ("गृहहीन, आवारा ")
English: one who has taken up his abode in any place (loc. or in comp. e.g. स्वर्ग-क्°, an inhabitant of heaven), R. &c

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें