🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:10:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृत्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्तःकृत्तौकृत्ताः
द्वितीयाकृत्तम्कृत्तौकृत्तान्
तृतीयाकृत्तेनकृत्ताभ्याम्कृत्तैः
चतुर्थीकृत्तायकृत्ताभ्याम्कृत्तेभ्यः
पञ्चमीकृत्तात् / कृत्ताद्कृत्ताभ्याम्कृत्तेभ्यः
षष्ठीकृत्तस्यकृत्तयोःकृत्तानाम्
सप्तमीकृत्तेकृत्तयोःकृत्तेषु
सम्बोधनहे कृत्तहे कृत्तौहे कृत्ताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: छिन्न, छात, लून, दात, दित

📚 अमरकोश में:
• काटा हुआ (३.१.१०२) — पर्याय: छिन्न, छात, लून, दात, दित, छित, वृक्ण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृत्त (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्तम्कृत्तेकृत्तानि
द्वितीयाकृत्तम्कृत्तेकृत्तानि
तृतीयाकृत्तेनकृत्ताभ्याम्कृत्तैः
चतुर्थीकृत्तायकृत्ताभ्याम्कृत्तेभ्यः
पञ्चमीकृत्तात् / कृत्ताद्कृत्ताभ्याम्कृत्तेभ्यः
षष्ठीकृत्तस्यकृत्तयोःकृत्तानाम्
सप्तमीकृत्तेकृत्तयोःकृत्तेषु
सम्बोधनहे कृत्तहे कृत्तेहे कृत्तानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: छिन्न, छात, लून, दात, दित

📚 अमरकोश में:
• काटा हुआ (३.१.१०२) — पर्याय: छिन्न, छात, लून, दात, दित, छित, वृक्ण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें