🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:47:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृत्नु (पुंलिङ्ग)

भली भाँति करने वाला, करने के योग्य शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्नुःकृत्नूकृत्नवः
द्वितीयाकृत्नुम्कृत्नूकृत्नून्
तृतीयाकृत्नुनाकृत्नुभ्याम्कृत्नुभिः
चतुर्थीकृत्नवेकृत्नुभ्याम्कृत्नुभ्यः
पञ्चमीकृत्नोःकृत्नुभ्याम्कृत्नुभ्यः
षष्ठीकृत्नोःकृत्न्वोःकृत्नूनाम्
सप्तमीकृत्नौकृत्न्वोःकृत्नुषु
सम्बोधनहे कृत्नोहे कृत्नूहे कृत्नवः

अर्थ: भली भाँति करने वाला, करने के योग्य शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृत्नु (स्त्रीलिङ्ग)

भली भाँति करने वाला, करने के योग्य शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्नुःकृत्नूकृत्नवः
द्वितीयाकृत्नुम्कृत्नूकृत्नूः
तृतीयाकृत्न्वाकृत्नुभ्याम्कृत्नुभिः
चतुर्थीकृत्नवे / कृत्न्वैकृत्नुभ्याम्कृत्नुभ्यः
पञ्चमीकृत्नोः / कृत्न्वाःकृत्नुभ्याम्कृत्नुभ्यः
षष्ठीकृत्नोः / कृत्न्वाःकृत्न्वोःकृत्नूनाम्
सप्तमीकृत्नौ / कृत्न्वाम्कृत्न्वोःकृत्नुषु
सम्बोधनहे कृत्नोहे कृत्नूहे कृत्नवः

अर्थ: भली भाँति करने वाला, करने के योग्य शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृत्नु (नपुंसकलिङ्ग)

भली भाँति करने वाला, करने के योग्य शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्नुकृत्नुनीकृत्नूनि
द्वितीयाकृत्नुकृत्नुनीकृत्नूनि
तृतीयाकृत्नुनाकृत्नुभ्याम्कृत्नुभिः
चतुर्थीकृत्नुने / कृत्नवेकृत्नुभ्याम्कृत्नुभ्यः
पञ्चमीकृत्नुनः / कृत्नोःकृत्नुभ्याम्कृत्नुभ्यः
षष्ठीकृत्नुनः / कृत्नोःकृत्नुनोः / कृत्न्वोःकृत्नूनाम्
सप्तमीकृत्नुनि / कृत्नौकृत्नुनोः / कृत्न्वोःकृत्नुषु
सम्बोधनहे कृत्नु / हे कृत्नोहे कृत्नुनीहे कृत्नूनि

अर्थ: भली भाँति करने वाला, करने के योग्य शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें