🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:48:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृत्या (स्त्रीलिङ्ग)

कृ - क्यप्, तुक्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्याकृत्येकृत्याः
द्वितीयाकृत्याम्कृत्येकृत्याः
तृतीयाकृत्ययाकृत्याभ्याम्कृत्याभिः
चतुर्थीकृत्यायैकृत्याभ्याम्कृत्याभ्यः
पञ्चमीकृत्यायाःकृत्याभ्याम्कृत्याभ्यः
षष्ठीकृत्यायाःकृत्ययोःकृत्यानाम्
सप्तमीकृत्यायाम्कृत्ययोःकृत्यासु
सम्बोधनहे कृत्येहे कृत्येहे कृत्याः

अर्थ: कृ - क्यप्, तुक्
संस्कृत: पर्याय: कर्मन्, क्रिया, लीला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृत्या (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्याःकृत्यौकृत्याः
द्वितीयाकृत्याम्कृत्यौकृत्यः
तृतीयाकृत्याकृत्याभ्याम्कृत्याभिः
चतुर्थीकृत्येकृत्याभ्याम्कृत्याभ्यः
पञ्चमीकृत्यःकृत्याभ्याम्कृत्याभ्यः
षष्ठीकृत्यःकृत्योःकृत्याम्
सप्तमीकृत्यिकृत्योःकृत्यासु
सम्बोधनहे कृत्याःहे कृत्यौहे कृत्याः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: कर्मन्, क्रिया, लीला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें