🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:56:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृत्स्न (पुंलिङ्ग)

सारे, सम्पूर्ण, समस्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्स्नःकृत्स्नौकृत्स्नाः
द्वितीयाकृत्स्नम्कृत्स्नौकृत्स्नान्
तृतीयाकृत्स्नेनकृत्स्नाभ्याम्कृत्स्नैः
चतुर्थीकृत्स्नायकृत्स्नाभ्याम्कृत्स्नेभ्यः
पञ्चमीकृत्स्नात् / कृत्स्नाद्कृत्स्नाभ्याम्कृत्स्नेभ्यः
षष्ठीकृत्स्नस्यकृत्स्नयोःकृत्स्नानाम्
सप्तमीकृत्स्नेकृत्स्नयोःकृत्स्नेषु
सम्बोधनहे कृत्स्नहे कृत्स्नौहे कृत्स्नाः

अर्थ: सारे, सम्पूर्ण, समस्त
संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, समस्त

📚 अमरकोश में:
• सम्पूर्ण के और नाम (३.१.६४) — पर्याय: विश्व, अशेष, समस्त, निखिल, अखिल, निःशेष, समग्र, सकल, पूर्ण, अखण्ड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृत्स्न (नपुंसकलिङ्ग)

सारे, सम्पूर्ण, समस्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृत्स्नम्कृत्स्नेकृत्स्नानि
द्वितीयाकृत्स्नम्कृत्स्नेकृत्स्नानि
तृतीयाकृत्स्नेनकृत्स्नाभ्याम्कृत्स्नैः
चतुर्थीकृत्स्नायकृत्स्नाभ्याम्कृत्स्नेभ्यः
पञ्चमीकृत्स्नात् / कृत्स्नाद्कृत्स्नाभ्याम्कृत्स्नेभ्यः
षष्ठीकृत्स्नस्यकृत्स्नयोःकृत्स्नानाम्
सप्तमीकृत्स्नेकृत्स्नयोःकृत्स्नेषु
सम्बोधनहे कृत्स्नहे कृत्स्नेहे कृत्स्नानि

अर्थ: सारे, सम्पूर्ण, समस्त
संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, समस्त

📚 अमरकोश में:
• सम्पूर्ण के और नाम (३.१.६४) — पर्याय: विश्व, अशेष, समस्त, निखिल, अखिल, निःशेष, समग्र, सकल, पूर्ण, अखण्ड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬