🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:11:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृपणत्व (नपुंसकलिङ्ग)

कृपण (गरीब, दयनीय) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृपणत्वम्कृपणत्वेकृपणत्वानि
द्वितीयाकृपणत्वम्कृपणत्वेकृपणत्वानि
तृतीयाकृपणत्वेनकृपणत्वाभ्याम्कृपणत्वैः
चतुर्थीकृपणत्वायकृपणत्वाभ्याम्कृपणत्वेभ्यः
पञ्चमीकृपणत्वात् / कृपणत्वाद्कृपणत्वाभ्याम्कृपणत्वेभ्यः
षष्ठीकृपणत्वस्यकृपणत्वयोःकृपणत्वानाम्
सप्तमीकृपणत्वेकृपणत्वयोःकृपणत्वेषु
सम्बोधनहे कृपणत्वहे कृपणत्वेहे कृपणत्वानि

अर्थ: कृपण (गरीब, दयनीय) + त्व (भिन्न)
English: misery, wretchedness, MBh. ii, 1361.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬