🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:45:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृपण्यु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृपण्युःकृपण्यूकृपण्यवः
द्वितीयाकृपण्युम्कृपण्यूकृपण्यून्
तृतीयाकृपण्युनाकृपण्युभ्याम्कृपण्युभिः
चतुर्थीकृपण्यवेकृपण्युभ्याम्कृपण्युभ्यः
पञ्चमीकृपण्योःकृपण्युभ्याम्कृपण्युभ्यः
षष्ठीकृपण्योःकृपण्य्वोःकृपण्यूनाम्
सप्तमीकृपण्यौकृपण्य्वोःकृपण्युषु
सम्बोधनहे कृपण्योहे कृपण्यूहे कृपण्यवः

अर्थ: —
English: ‘one who praises’ (= स्तोतृ), Naigh. iii, 16.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृपण्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृपण्युकृपण्युनीकृपण्यूनि
द्वितीयाकृपण्युकृपण्युनीकृपण्यूनि
तृतीयाकृपण्युनाकृपण्युभ्याम्कृपण्युभिः
चतुर्थीकृपण्युने / कृपण्यवेकृपण्युभ्याम्कृपण्युभ्यः
पञ्चमीकृपण्युनः / कृपण्योःकृपण्युभ्याम्कृपण्युभ्यः
षष्ठीकृपण्युनः / कृपण्योःकृपण्युनोः / कृपण्य्वोःकृपण्यूनाम्
सप्तमीकृपण्युनि / कृपण्यौकृपण्युनोः / कृपण्य्वोःकृपण्युषु
सम्बोधनहे कृपण्यु / हे कृपण्योहे कृपण्युनीहे कृपण्यूनि

अर्थ: —
English: ‘one who praises’ (= स्तोतृ), Naigh. iii, 16.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें