🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:59:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृशार्थ (पुंलिङ्ग)

कृश (दुबला पतला, दुर्बल) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृशार्थःकृशार्थौकृशार्थाः
द्वितीयाकृशार्थम्कृशार्थौकृशार्थान्
तृतीयाकृशार्थेनकृशार्थाभ्याम्कृशार्थैः
चतुर्थीकृशार्थायकृशार्थाभ्याम्कृशार्थेभ्यः
पञ्चमीकृशार्थात् / कृशार्थाद्कृशार्थाभ्याम्कृशार्थेभ्यः
षष्ठीकृशार्थस्यकृशार्थयोःकृशार्थानाम्
सप्तमीकृशार्थेकृशार्थयोःकृशार्थेषु
सम्बोधनहे कृशार्थहे कृशार्थौहे कृशार्थाः

अर्थ: कृश (दुबला पतला, दुर्बल) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)
English: = °श-धन, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृशार्थ (नपुंसकलिङ्ग)

कृश (दुबला पतला, दुर्बल) + अर्थ ((क) मामला, व्यापार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृशार्थम्कृशार्थेकृशार्थानि
द्वितीयाकृशार्थम्कृशार्थेकृशार्थानि
तृतीयाकृशार्थेनकृशार्थाभ्याम्कृशार्थैः
चतुर्थीकृशार्थायकृशार्थाभ्याम्कृशार्थेभ्यः
पञ्चमीकृशार्थात् / कृशार्थाद्कृशार्थाभ्याम्कृशार्थेभ्यः
षष्ठीकृशार्थस्यकृशार्थयोःकृशार्थानाम्
सप्तमीकृशार्थेकृशार्थयोःकृशार्थेषु
सम्बोधनहे कृशार्थहे कृशार्थेहे कृशार्थानि

अर्थ: कृश (दुबला पतला, दुर्बल) + अर्थ ((क) मामला, व्यापार)
English: = °श-धन, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬