🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:56:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृषक (पुंलिङ्ग)

हलवाहा, किसान, हाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृषकःकृषकौकृषकाः
द्वितीयाकृषकम्कृषकौकृषकान्
तृतीयाकृषकेणकृषकाभ्याम्कृषकैः
चतुर्थीकृषकायकृषकाभ्याम्कृषकेभ्यः
पञ्चमीकृषकात् / कृषकाद्कृषकाभ्याम्कृषकेभ्यः
षष्ठीकृषकस्यकृषकयोःकृषकाणाम्
सप्तमीकृषकेकृषकयोःकृषकेषु
सम्बोधनहे कृषकहे कृषकौहे कृषकाः

अर्थ: हलवाहा, किसान, हाली
संस्कृत: पर्याय: क्षेत्राजीव, कर्षक, कृषीवल, कीनाश

📚 अमरकोश में:
• किसान (२.९.६) — पर्याय: क्षेत्राजीव, कर्षक, कृषीवल
• हल का (लोहे का) फाल (२.९.१४) — पर्याय: फल, निरीश, कुटक, फाल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें