🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:37:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृष्ट (पुंलिङ्ग)

खींचा हुआ, उखाड़ा हुआ, घसीटा हुआ, आकृष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृष्टःकृष्टौकृष्टाः
द्वितीयाकृष्टम्कृष्टौकृष्टान्
तृतीयाकृष्टेनकृष्टाभ्याम्कृष्टैः
चतुर्थीकृष्टायकृष्टाभ्याम्कृष्टेभ्यः
पञ्चमीकृष्टात् / कृष्टाद्कृष्टाभ्याम्कृष्टेभ्यः
षष्ठीकृष्टस्यकृष्टयोःकृष्टानाम्
सप्तमीकृष्टेकृष्टयोःकृष्टेषु
सम्बोधनहे कृष्टहे कृष्टौहे कृष्टाः

अर्थ: खींचा हुआ, उखाड़ा हुआ, घसीटा हुआ, आकृष्ट
संस्कृत: पर्याय: सीत्य, हल्यवत्

📚 अमरकोश में:
• जोता हुआ खेत (२.९.९) — पर्याय: सीत्य, हल्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कृष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

खींचा हुआ, उखाड़ा हुआ, घसीटा हुआ, आकृष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृष्टम्कृष्टेकृष्टानि
द्वितीयाकृष्टम्कृष्टेकृष्टानि
तृतीयाकृष्टेनकृष्टाभ्याम्कृष्टैः
चतुर्थीकृष्टायकृष्टाभ्याम्कृष्टेभ्यः
पञ्चमीकृष्टात् / कृष्टाद्कृष्टाभ्याम्कृष्टेभ्यः
षष्ठीकृष्टस्यकृष्टयोःकृष्टानाम्
सप्तमीकृष्टेकृष्टयोःकृष्टेषु
सम्बोधनहे कृष्टहे कृष्टेहे कृष्टानि

अर्थ: खींचा हुआ, उखाड़ा हुआ, घसीटा हुआ, आकृष्ट
संस्कृत: पर्याय: सीत्य, हल्यवत्

📚 अमरकोश में:
• जोता हुआ खेत (२.९.९) — पर्याय: सीत्य, हल्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें