🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:01:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कृष्टि (स्त्रीलिङ्ग)

क्तिन् विद्वान पुरुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकृष्टिःकृष्टीकृष्टयः
द्वितीयाकृष्टिम्कृष्टीकृष्टीः
तृतीयाकृष्ट्याकृष्टिभ्याम्कृष्टिभिः
चतुर्थीकृष्टये / कृष्ट्यैकृष्टिभ्याम्कृष्टिभ्यः
पञ्चमीकृष्टेः / कृष्ट्याःकृष्टिभ्याम्कृष्टिभ्यः
षष्ठीकृष्टेः / कृष्ट्याःकृष्ट्योःकृष्टीनाम्
सप्तमीकृष्टौ / कृष्ट्याम्कृष्ट्योःकृष्टिषु
सम्बोधनहे कृष्टेहे कृष्टीहे कृष्टयः

अर्थ: क्तिन् विद्वान पुरुष
संस्कृत: पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्

📚 अमरकोश में:
• विद्वान् के और नाम (२.७.६) — पर्याय: धीमान्, सूरि, कृती, लब्धवर्ण, विचक्षण, दूरदर्शी, दीर्घदर्शी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें