🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:54:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

केशी (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकेशीकेश्यौकेश्यः
द्वितीयाकेशीम्केश्यौकेशीः
तृतीयाकेश्याकेशीभ्याम्केशीभिः
चतुर्थीकेश्यैकेशीभ्याम्केशीभ्यः
पञ्चमीकेश्याःकेशीभ्याम्केशीभ्यः
षष्ठीकेश्याःकेश्योःकेशीनाम्
सप्तमीकेश्याम्केश्योःकेशीषु
सम्बोधनहे केशिहे केश्यौहे केश्यः

अर्थ: —
English: a lock of hair on the crown of the head, L.

📚 अमरकोश में:
• सुन्दर/घने बालों वाला (२.६.४५) — पर्याय: केशव, केशिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

केशिन् (पुंलिङ्ग)

सिंह

🔎 आपका लिखा रूप केशी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकेशीकेशिनौकेशिनः
द्वितीयाकेशिनम्केशिनौकेशिनः
तृतीयाकेशिनाकेशिभ्याम्केशिभिः
चतुर्थीकेशिनेकेशिभ्याम्केशिभ्यः
पञ्चमीकेशिनःकेशिभ्याम्केशिभ्यः
षष्ठीकेशिनःकेशिनोःकेशिनाम्
सप्तमीकेशिनिकेशिनोःकेशिषु
सम्बोधनहे केशिन्हे केशिनौहे केशिनः

अर्थ: सिंह
संस्कृत: प्रशस्तकेशः · पर्याय: केशव, केशिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें