🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:05:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कैवल्य (नपुंसकलिङ्ग)

पूर्ण पृथकता, अकेलापन, एकान्तिकता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकैवल्यम्कैवल्येकैवल्यानि
द्वितीयाकैवल्यम्कैवल्येकैवल्यानि
तृतीयाकैवल्येनकैवल्याभ्याम्कैवल्यैः
चतुर्थीकैवल्यायकैवल्याभ्याम्कैवल्येभ्यः
पञ्चमीकैवल्यात् / कैवल्याद्कैवल्याभ्याम्कैवल्येभ्यः
षष्ठीकैवल्यस्यकैवल्ययोःकैवल्यानाम्
सप्तमीकैवल्येकैवल्ययोःकैवल्येषु
सम्बोधनहे कैवल्यहे कैवल्येहे कैवल्यानि

अर्थ: पूर्ण पृथकता, अकेलापन, एकान्तिकता
संस्कृत: पर्याय: मुक्ति, निर्वाण, श्रेयस्, निःश्रेयस, अमृत

📚 अमरकोश में:
• मोक्ष के नाम (१.५.७) — पर्याय: मुक्ति, निर्वाण, श्रेयस्, निःश्रेयस, अमृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें