🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कोविद (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकोविदःकोविदौकोविदाः
द्वितीयाकोविदम्कोविदौकोविदान्
तृतीयाकोविदेनकोविदाभ्याम्कोविदैः
चतुर्थीकोविदायकोविदाभ्याम्कोविदेभ्यः
पञ्चमीकोविदात् / कोविदाद्कोविदाभ्याम्कोविदेभ्यः
षष्ठीकोविदस्यकोविदयोःकोविदानाम्
सप्तमीकोविदेकोविदयोःकोविदेषु
सम्बोधनहे कोविदहे कोविदौहे कोविदाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्
English: (√ विद्) experienced, skilled, learned in (loc. gen., or ifc. e.g. अश्वेषु, or अश्वानाम् or अश्व-कोविद, ‘skill

📚 अमरकोश में:
• विद्वान् के नाम (२.७.५) — पर्याय: विद्वान्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्, सुधी, बुध, धीर, मनीषी, ज्ञ, प्राज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कोविद (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकोविदम्कोविदेकोविदानि
द्वितीयाकोविदम्कोविदेकोविदानि
तृतीयाकोविदेनकोविदाभ्याम्कोविदैः
चतुर्थीकोविदायकोविदाभ्याम्कोविदेभ्यः
पञ्चमीकोविदात् / कोविदाद्कोविदाभ्याम्कोविदेभ्यः
षष्ठीकोविदस्यकोविदयोःकोविदानाम्
सप्तमीकोविदेकोविदयोःकोविदेषु
सम्बोधनहे कोविदहे कोविदेहे कोविदानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: भाव, विद्वस्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्
English: (√ विद्) experienced, skilled, learned in (loc. gen., or ifc. e.g. अश्वेषु, or अश्वानाम् or अश्व-कोविद, ‘skill

📚 अमरकोश में:
• विद्वान् के नाम (२.७.५) — पर्याय: विद्वान्, विपश्चित्, दोषज्ञ, सत्, सुधी, बुध, धीर, मनीषी, ज्ञ, प्राज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें