🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:51:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कोशस्थ (पुंलिङ्ग)

पेटी में बन्द, म्यान में बन्द

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकोशस्थःकोशस्थौकोशस्थाः
द्वितीयाकोशस्थम्कोशस्थौकोशस्थान्
तृतीयाकोशस्थेनकोशस्थाभ्याम्कोशस्थैः
चतुर्थीकोशस्थायकोशस्थाभ्याम्कोशस्थेभ्यः
पञ्चमीकोशस्थात् / कोशस्थाद्कोशस्थाभ्याम्कोशस्थेभ्यः
षष्ठीकोशस्थस्यकोशस्थयोःकोशस्थानाम्
सप्तमीकोशस्थेकोशस्थयोःकोशस्थेषु
सम्बोधनहे कोशस्थहे कोशस्थौहे कोशस्थाः

अर्थ: पेटी में बन्द, म्यान में बन्द

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कोशस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

पेटी में बन्द, म्यान में बन्द

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकोशस्थम्कोशस्थेकोशस्थानि
द्वितीयाकोशस्थम्कोशस्थेकोशस्थानि
तृतीयाकोशस्थेनकोशस्थाभ्याम्कोशस्थैः
चतुर्थीकोशस्थायकोशस्थाभ्याम्कोशस्थेभ्यः
पञ्चमीकोशस्थात् / कोशस्थाद्कोशस्थाभ्याम्कोशस्थेभ्यः
षष्ठीकोशस्थस्यकोशस्थयोःकोशस्थानाम्
सप्तमीकोशस्थेकोशस्थयोःकोशस्थेषु
सम्बोधनहे कोशस्थहे कोशस्थेहे कोशस्थानि

अर्थ: पेटी में बन्द, म्यान में बन्द

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें