🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:51:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कोष्ठ्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकोष्ठ्यःकोष्ठ्यौकोष्ठ्याः
द्वितीयाकोष्ठ्यम्कोष्ठ्यौकोष्ठ्यान्
तृतीयाकोष्ठ्येनकोष्ठ्याभ्याम्कोष्ठ्यैः
चतुर्थीकोष्ठ्यायकोष्ठ्याभ्याम्कोष्ठ्येभ्यः
पञ्चमीकोष्ठ्यात् / कोष्ठ्याद्कोष्ठ्याभ्याम्कोष्ठ्येभ्यः
षष्ठीकोष्ठ्यस्यकोष्ठ्ययोःकोष्ठ्यानाम्
सप्तमीकोष्ठ्येकोष्ठ्ययोःकोष्ठ्येषु
सम्बोधनहे कोष्ठ्यहे कोष्ठ्यौहे कोष्ठ्याः

अर्थ: —
English: proceeding from the chest, emitted (as a sound) from the centre of the lungs, RPrāt. xiii, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कोष्ठ्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकोष्ठ्यम्कोष्ठ्येकोष्ठ्यानि
द्वितीयाकोष्ठ्यम्कोष्ठ्येकोष्ठ्यानि
तृतीयाकोष्ठ्येनकोष्ठ्याभ्याम्कोष्ठ्यैः
चतुर्थीकोष्ठ्यायकोष्ठ्याभ्याम्कोष्ठ्येभ्यः
पञ्चमीकोष्ठ्यात् / कोष्ठ्याद्कोष्ठ्याभ्याम्कोष्ठ्येभ्यः
षष्ठीकोष्ठ्यस्यकोष्ठ्ययोःकोष्ठ्यानाम्
सप्तमीकोष्ठ्येकोष्ठ्ययोःकोष्ठ्येषु
सम्बोधनहे कोष्ठ्यहे कोष्ठ्येहे कोष्ठ्यानि

अर्थ: —
English: proceeding from the chest, emitted (as a sound) from the centre of the lungs, RPrāt. xiii, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें