🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:46:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कौलपत (पुंलिङ्ग)

कौल (पैतृक, आनुवंशिक) + पत (उड़ना, उड़ान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकौलपतःकौलपतौकौलपताः
द्वितीयाकौलपतम्कौलपतौकौलपतान्
तृतीयाकौलपतेनकौलपताभ्याम्कौलपतैः
चतुर्थीकौलपतायकौलपताभ्याम्कौलपतेभ्यः
पञ्चमीकौलपतात् / कौलपताद्कौलपताभ्याम्कौलपतेभ्यः
षष्ठीकौलपतस्यकौलपतयोःकौलपतानाम्
सप्तमीकौलपतेकौलपतयोःकौलपतेषु
सम्बोधनहे कौलपतहे कौलपतौहे कौलपताः

अर्थ: कौल (पैतृक, आनुवंशिक) + पत (उड़ना, उड़ान)
English: fr. कुल-पति g. अश्वपत्य्-आदि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कौलपत (नपुंसकलिङ्ग)

कौल (पैतृक, आनुवंशिक) + पत (जाना, गिरना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकौलपतम्कौलपतेकौलपतानि
द्वितीयाकौलपतम्कौलपतेकौलपतानि
तृतीयाकौलपतेनकौलपताभ्याम्कौलपतैः
चतुर्थीकौलपतायकौलपताभ्याम्कौलपतेभ्यः
पञ्चमीकौलपतात् / कौलपताद्कौलपताभ्याम्कौलपतेभ्यः
षष्ठीकौलपतस्यकौलपतयोःकौलपतानाम्
सप्तमीकौलपतेकौलपतयोःकौलपतेषु
सम्बोधनहे कौलपतहे कौलपतेहे कौलपतानि

अर्थ: कौल (पैतृक, आनुवंशिक) + पत (जाना, गिरना)
English: fr. कुल-पति g. अश्वपत्य्-आदि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें