🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:23:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कौल्य (पुंलिङ्ग)

उच्च कुल में उत्पन्न, खानदानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकौल्यःकौल्यौकौल्याः
द्वितीयाकौल्यम्कौल्यौकौल्यान्
तृतीयाकौल्येनकौल्याभ्याम्कौल्यैः
चतुर्थीकौल्यायकौल्याभ्याम्कौल्येभ्यः
पञ्चमीकौल्यात् / कौल्याद्कौल्याभ्याम्कौल्येभ्यः
षष्ठीकौल्यस्यकौल्ययोःकौल्यानाम्
सप्तमीकौल्येकौल्ययोःकौल्येषु
सम्बोधनहे कौल्यहे कौल्यौहे कौल्याः

अर्थ: उच्च कुल में उत्पन्न, खानदानी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कौल्य (नपुंसकलिङ्ग)

उच्च कुल में उत्पन्न, खानदानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकौल्यम्कौल्येकौल्यानि
द्वितीयाकौल्यम्कौल्येकौल्यानि
तृतीयाकौल्येनकौल्याभ्याम्कौल्यैः
चतुर्थीकौल्यायकौल्याभ्याम्कौल्येभ्यः
पञ्चमीकौल्यात् / कौल्याद्कौल्याभ्याम्कौल्येभ्यः
षष्ठीकौल्यस्यकौल्ययोःकौल्यानाम्
सप्तमीकौल्येकौल्ययोःकौल्येषु
सम्बोधनहे कौल्यहे कौल्येहे कौल्यानि

अर्थ: उच्च कुल में उत्पन्न, खानदानी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें