🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:55:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्रतुपा (पुंलिङ्ग)

क्रतु (प्रज्ञा, बुद्धि) + पा (पिलाना, पीने के लिए देना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रतुपाःक्रतुपौक्रतुपाः
द्वितीयाक्रतुपाम्क्रतुपौक्रतुपः
तृतीयाक्रतुपाक्रतुपाभ्याम्क्रतुपाभिः
चतुर्थीक्रतुपेक्रतुपाभ्याम्क्रतुपाभ्यः
पञ्चमीक्रतुपःक्रतुपाभ्याम्क्रतुपाभ्यः
षष्ठीक्रतुपःक्रतुपोःक्रतुपाम्
सप्तमीक्रतुपिक्रतुपोःक्रतुपासु
सम्बोधनहे क्रतुपाःहे क्रतुपौहे क्रतुपाः

अर्थ: क्रतु (प्रज्ञा, बुद्धि) + पा (पिलाना, पीने के लिए देना)
English: watching one's sentiments or intentions, TS. iii, 3, 10, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्रतुपा (नपुंसकलिङ्ग)

क्रतु (प्रज्ञा, बुद्धि) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रतुपम्क्रतुपेक्रतुपानि
द्वितीयाक्रतुपम्क्रतुपेक्रतुपानि
तृतीयाक्रतुपेनक्रतुपाभ्याम्क्रतुपैः
चतुर्थीक्रतुपायक्रतुपाभ्याम्क्रतुपेभ्यः
पञ्चमीक्रतुपात् / क्रतुपाद्क्रतुपाभ्याम्क्रतुपेभ्यः
षष्ठीक्रतुपस्यक्रतुपयोःक्रतुपानाम्
सप्तमीक्रतुपेक्रतुपयोःक्रतुपेषु
सम्बोधनहे क्रतुपहे क्रतुपेहे क्रतुपानि

अर्थ: क्रतु (प्रज्ञा, बुद्धि) + पा (बचाने वाला, देखभाल करने वाला)
English: watching one's sentiments or intentions, TS. iii, 3, 10, 1.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें