🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:39:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्रमक (पुंलिङ्ग)

क्रमबद्ध, प्रणाली के अनुसार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रमकःक्रमकौक्रमकाः
द्वितीयाक्रमकम्क्रमकौक्रमकान्
तृतीयाक्रमकेणक्रमकाभ्याम्क्रमकैः
चतुर्थीक्रमकायक्रमकाभ्याम्क्रमकेभ्यः
पञ्चमीक्रमकात् / क्रमकाद्क्रमकाभ्याम्क्रमकेभ्यः
षष्ठीक्रमकस्यक्रमकयोःक्रमकाणाम्
सप्तमीक्रमकेक्रमकयोःक्रमकेषु
सम्बोधनहे क्रमकहे क्रमकौहे क्रमकाः

अर्थ: क्रमबद्ध, प्रणाली के अनुसार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्रमक (नपुंसकलिङ्ग)

क्रमबद्ध, प्रणाली के अनुसार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रमकम्क्रमकेक्रमकाणि
द्वितीयाक्रमकम्क्रमकेक्रमकाणि
तृतीयाक्रमकेणक्रमकाभ्याम्क्रमकैः
चतुर्थीक्रमकायक्रमकाभ्याम्क्रमकेभ्यः
पञ्चमीक्रमकात् / क्रमकाद्क्रमकाभ्याम्क्रमकेभ्यः
षष्ठीक्रमकस्यक्रमकयोःक्रमकाणाम्
सप्तमीक्रमकेक्रमकयोःक्रमकेषु
सम्बोधनहे क्रमकहे क्रमकेहे क्रमकाणि

अर्थ: क्रमबद्ध, प्रणाली के अनुसार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें