🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:50:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्रमगत (पुंलिङ्ग)

क्रम (नियमित मार्ग, क्रम) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रमगतःक्रमगतौक्रमगताः
द्वितीयाक्रमगतम्क्रमगतौक्रमगतान्
तृतीयाक्रमगतेनक्रमगताभ्याम्क्रमगतैः
चतुर्थीक्रमगतायक्रमगताभ्याम्क्रमगतेभ्यः
पञ्चमीक्रमगतात् / क्रमगताद्क्रमगताभ्याम्क्रमगतेभ्यः
षष्ठीक्रमगतस्यक्रमगतयोःक्रमगतानाम्
सप्तमीक्रमगतेक्रमगतयोःक्रमगतेषु
सम्बोधनहे क्रमगतहे क्रमगतौहे क्रमगताः

अर्थ: क्रम (नियमित मार्ग, क्रम) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: come into the way of (gen.), Mālatīm.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्रमगत (नपुंसकलिङ्ग)

क्रम (नियमित मार्ग, क्रम) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रमगतम्क्रमगतेक्रमगतानि
द्वितीयाक्रमगतम्क्रमगतेक्रमगतानि
तृतीयाक्रमगतेनक्रमगताभ्याम्क्रमगतैः
चतुर्थीक्रमगतायक्रमगताभ्याम्क्रमगतेभ्यः
पञ्चमीक्रमगतात् / क्रमगताद्क्रमगताभ्याम्क्रमगतेभ्यः
षष्ठीक्रमगतस्यक्रमगतयोःक्रमगतानाम्
सप्तमीक्रमगतेक्रमगतयोःक्रमगतेषु
सम्बोधनहे क्रमगतहे क्रमगतेहे क्रमगतानि

अर्थ: क्रम (नियमित मार्ग, क्रम) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: come into the way of (gen.), Mālatīm.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें