🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:37:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्रिया (स्त्रीलिङ्ग)

करना, कार्यान्वित, कार्य-सम्पादन, निष्पादन करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रियाक्रियेक्रियाः
द्वितीयाक्रियाम्क्रियेक्रियाः
तृतीयाक्रिययाक्रियाभ्याम्क्रियाभिः
चतुर्थीक्रियायैक्रियाभ्याम्क्रियाभ्यः
पञ्चमीक्रियायाःक्रियाभ्याम्क्रियाभ्यः
षष्ठीक्रियायाःक्रिययोःक्रियाणाम्
सप्तमीक्रियायाम्क्रिययोःक्रियासु
सम्बोधनहे क्रियेहे क्रियेहे क्रियाः

अर्थ: करना, कार्यान्वित, कार्य-सम्पादन, निष्पादन करना
संस्कृत: पर्याय: कर्मन्, कृत्या, लीला

📚 अमरकोश में:
• कृत्या (३.३.१६७) — पर्याय: देवी, धन
• घञ्-प्रत्ययान्त से 'ञ' प्रत्यय, यदि 'यह क्रिया इसमें हो' अर्थ हो, तो स (३.५.६) — पर्याय: इसमें, हो, दाण्डपाता, श्यैनम्पाता, तैलम्पाता
• क्रिया (३.२.१) — पर्याय: कर्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें