🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:14:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्रियापर (पुंलिङ्ग)

अपने कर्त्तव्य-पालन में परिश्रम शील

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रियापरःक्रियापरौक्रियापराः
द्वितीयाक्रियापरम्क्रियापरौक्रियापरान्
तृतीयाक्रियापरेणक्रियापराभ्याम्क्रियापरैः
चतुर्थीक्रियापरायक्रियापराभ्याम्क्रियापरेभ्यः
पञ्चमीक्रियापरात् / क्रियापराद्क्रियापराभ्याम्क्रियापरेभ्यः
षष्ठीक्रियापरस्यक्रियापरयोःक्रियापराणाम्
सप्तमीक्रियापरेक्रियापरयोःक्रियापरेषु
सम्बोधनहे क्रियापरहे क्रियापरौहे क्रियापराः

अर्थ: अपने कर्त्तव्य-पालन में परिश्रम शील

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्रियापर (नपुंसकलिङ्ग)

अपने कर्त्तव्य-पालन में परिश्रम शील

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रियापरम्क्रियापरेक्रियापराणि
द्वितीयाक्रियापरम्क्रियापरेक्रियापराणि
तृतीयाक्रियापरेणक्रियापराभ्याम्क्रियापरैः
चतुर्थीक्रियापरायक्रियापराभ्याम्क्रियापरेभ्यः
पञ्चमीक्रियापरात् / क्रियापराद्क्रियापराभ्याम्क्रियापरेभ्यः
षष्ठीक्रियापरस्यक्रियापरयोःक्रियापराणाम्
सप्तमीक्रियापरेक्रियापरयोःक्रियापरेषु
सम्बोधनहे क्रियापरहे क्रियापरेहे क्रियापराणि

अर्थ: अपने कर्त्तव्य-पालन में परिश्रम शील

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬