🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:32:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्रीडामय (पुंलिङ्ग)

क्रीड (किलोल, मनबहलाव) + आमय (रोग, बीमारी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रीडामयःक्रीडामयौक्रीडामयाः
द्वितीयाक्रीडामयम्क्रीडामयौक्रीडामयान्
तृतीयाक्रीडामयेनक्रीडामयाभ्याम्क्रीडामयैः
चतुर्थीक्रीडामयायक्रीडामयाभ्याम्क्रीडामयेभ्यः
पञ्चमीक्रीडामयात् / क्रीडामयाद्क्रीडामयाभ्याम्क्रीडामयेभ्यः
षष्ठीक्रीडामयस्यक्रीडामययोःक्रीडामयानाम्
सप्तमीक्रीडामयेक्रीडामययोःक्रीडामयेषु
सम्बोधनहे क्रीडामयहे क्रीडामयौहे क्रीडामयाः

अर्थ: क्रीड (किलोल, मनबहलाव) + आमय (रोग, बीमारी)
English: consisting of play or sport, MBh. xiv, 1486.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्रीडामय (नपुंसकलिङ्ग)

क्रीड (किलोल, मनबहलाव) + आमय (रोग, बीमारी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रीडामयम्क्रीडामयेक्रीडामयानि
द्वितीयाक्रीडामयम्क्रीडामयेक्रीडामयानि
तृतीयाक्रीडामयेनक्रीडामयाभ्याम्क्रीडामयैः
चतुर्थीक्रीडामयायक्रीडामयाभ्याम्क्रीडामयेभ्यः
पञ्चमीक्रीडामयात् / क्रीडामयाद्क्रीडामयाभ्याम्क्रीडामयेभ्यः
षष्ठीक्रीडामयस्यक्रीडामययोःक्रीडामयानाम्
सप्तमीक्रीडामयेक्रीडामययोःक्रीडामयेषु
सम्बोधनहे क्रीडामयहे क्रीडामयेहे क्रीडामयानि

अर्थ: क्रीड (किलोल, मनबहलाव) + आमय (रोग, बीमारी)
English: consisting of play or sport, MBh. xiv, 1486.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬