🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:27:39 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्रोड (पुंलिङ्ग)

सूअर, वृक्ष की खोडर, गढ़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रोडःक्रोडौक्रोडाः
द्वितीयाक्रोडम्क्रोडौक्रोडान्
तृतीयाक्रोडेनक्रोडाभ्याम्क्रोडैः
चतुर्थीक्रोडायक्रोडाभ्याम्क्रोडेभ्यः
पञ्चमीक्रोडात् / क्रोडाद्क्रोडाभ्याम्क्रोडेभ्यः
षष्ठीक्रोडस्यक्रोडयोःक्रोडानाम्
सप्तमीक्रोडेक्रोडयोःक्रोडेषु
सम्बोधनहे क्रोडहे क्रोडौहे क्रोडाः

अर्थ: सूअर, वृक्ष की खोडर, गढ़ा
संस्कृत: पर्याय: वराह, सूकर, घृष्टि, कोल, पोत्रिन्

📚 अमरकोश में:
• गोद/छाती का मध्य (२.६.७८) — पर्याय: भुजान्तर
• सूअर के नाम (२.५.३) — पर्याय: वराह, सूकर, घृष्टि, कोल, पोत्री, किरि, किटि, दंष्ट्री, घोणी, स्तब्धरोमा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्रोड (नपुंसकलिङ्ग)

छाती, सीना, कन्धों के बीच का भाग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्रोडम्क्रोडेक्रोडानि
द्वितीयाक्रोडम्क्रोडेक्रोडानि
तृतीयाक्रोडेनक्रोडाभ्याम्क्रोडैः
चतुर्थीक्रोडायक्रोडाभ्याम्क्रोडेभ्यः
पञ्चमीक्रोडात् / क्रोडाद्क्रोडाभ्याम्क्रोडेभ्यः
षष्ठीक्रोडस्यक्रोडयोःक्रोडानाम्
सप्तमीक्रोडेक्रोडयोःक्रोडेषु
सम्बोधनहे क्रोडहे क्रोडेहे क्रोडानि

अर्थ: छाती, सीना, कन्धों के बीच का भाग
संस्कृत: पर्याय: वराह, सूकर, घृष्टि, कोल, पोत्रिन्

📚 अमरकोश में:
• गोद/छाती का मध्य (२.६.७८) — पर्याय: भुजान्तर
• सूअर के नाम (२.५.३) — पर्याय: वराह, सूकर, घृष्टि, कोल, पोत्री, किरि, किटि, दंष्ट्री, घोणी, स्तब्धरोमा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें