🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:31:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्लेश (पुंलिङ्ग)

पीड़ा, वेदना, कष्ट, दुःख, तकलीफ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्लेशःक्लेशौक्लेशाः
द्वितीयाक्लेशम्क्लेशौक्लेशान्
तृतीयाक्लेशेनक्लेशाभ्याम्क्लेशैः
चतुर्थीक्लेशायक्लेशाभ्याम्क्लेशेभ्यः
पञ्चमीक्लेशात् / क्लेशाद्क्लेशाभ्याम्क्लेशेभ्यः
षष्ठीक्लेशस्यक्लेशयोःक्लेशानाम्
सप्तमीक्लेशेक्लेशयोःक्लेशेषु
सम्बोधनहे क्लेशहे क्लेशौहे क्लेशाः

अर्थ: पीड़ा, वेदना, कष्ट, दुःख, तकलीफ
संस्कृत: पर्याय: आदीनव, आस्रव

📚 अमरकोश में:
• क्लेश (३.२.२९) — पर्याय: आदीनव, आस्रव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्लेश (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्लेशम्क्लेशेक्लेशानि
द्वितीयाक्लेशम्क्लेशेक्लेशानि
तृतीयाक्लेशेनक्लेशाभ्याम्क्लेशैः
चतुर्थीक्लेशायक्लेशाभ्याम्क्लेशेभ्यः
पञ्चमीक्लेशात् / क्लेशाद्क्लेशाभ्याम्क्लेशेभ्यः
षष्ठीक्लेशस्यक्लेशयोःक्लेशानाम्
सप्तमीक्लेशेक्लेशयोःक्लेशेषु
सम्बोधनहे क्लेशहे क्लेशेहे क्लेशानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: आदीनव, आस्रव

📚 अमरकोश में:
• क्लेश (३.२.२९) — पर्याय: आदीनव, आस्रव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें