🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्वणन (नपुंसकलिङ्ग)

क्तम् किसी भी वाद्ययन्त्र की ध्वनि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्वणनम्क्वणनेक्वणनानि
द्वितीयाक्वणनम्क्वणनेक्वणनानि
तृतीयाक्वणनेनक्वणनाभ्याम्क्वणनैः
चतुर्थीक्वणनायक्वणनाभ्याम्क्वणनेभ्यः
पञ्चमीक्वणनात् / क्वणनाद्क्वणनाभ्याम्क्वणनेभ्यः
षष्ठीक्वणनस्यक्वणनयोःक्वणनानाम्
सप्तमीक्वणनेक्वणनयोःक्वणनेषु
सम्बोधनहे क्वणनहे क्वणनेहे क्वणनानि

अर्थ: क्तम् किसी भी वाद्ययन्त्र की ध्वनि
संस्कृत: पर्याय: शिञ्जित, निक्वाण, निक्वण, क्वाण, क्वण

📚 अमरकोश में:
• आभूषणों की झंकार (१.६.२६) — पर्याय: शिंजित, निक्वाण, निक्वण, क्वाण, क्वण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें